Wat is Wijsheid?

Mijn collega stond met een hand achter zijn hoofd terwijl hij de zwemzaal inkeek. “Veel te doen, weinig tijd; hoe pakken we dat aan … Wat is wijsheid?” Die laatste drie woorden – totaal irrelevant in die situatie overigens – hoorde ik die dag voor de derde keer uit zijn mond en kreeg spontaan mijn gedachten niet meer van die onbedoeld filosofische vraag.

Ik noem mensen wel eens wijs. Dat heeft meestal betrekking op hun manier van omgaan met anderen en denkbeelden, dat vaak bepaald wordt door open-mindedness, ongebonden redeneren en doordacht interpreteren; zónder hokjesdenken, bevooroordeling en permanente vastlegging van ideeën. Dat klinkt nogal als een definitie en zodoende ironisch genoeg als een vastlegging. ‘Twijfel is immers het begin van alle wijsheid’, nietwaar? Anderzijds is het ook wel eens leuk om rust te hebben van eeuwige twijfel.

Wijsheid... Ik vind het iets dat ouderen (zoals ouders en grootouders) hebben in de vorm van geleerdheid of levenswijsheid. Er zit een soort ervaringsdeskundigheid in hun wijsheid dat nauwelijks te betwisten valt. Wel is ieder onderdeel van hun wijsheid – variërend van tips over de liefde tot ‘de dingen boven je macht accepteren’ – afdrukbaar op een tegeltje.

Toch, die leuzen uit persoonlijke verbondenheid maakt hun wijsheid meer: iets onaantastbaar, onweerlegbaar verhevens.

Maar wat maakt die wijsheid nu wijsheid? Is het een soort kennis over de absolute waarheid los van de subjectieve die we als individuen hebben? Gaat het puur om ethiek en wat moreel gezien juist is? Of is het puur een verzameling van overtuigingen die het leven aangenamer maken, hoe onwaar ze ook moge zijn?

Hoeveel respect ik ook voor ouderen heb, ik verzet me tegenwoordig regelmatig tegen adviezen en wijsheden van hun kant. Het advies is gebaseerd op hun leven, hun tijdgeest, en wijkt daarom soms enorm af van mijn ervaringen, waardoor ik hun ‘wijsheid’ meer als visie of overtuiging bestempel; als tegeltje.

Zo blijft hun wijsheid van hen, maar het beperkt de universele toepasbaarheid van hun uitspraken. Bovendien is de inhoudelijke tegenspraak van verschillende zienswijzen opgelost; ik kan mijn eigen visie behouden en zij die van hen: conflictloos!

Anderzijds is alles maar aan de visie van individuen toeschrijven ook zo nihilistisch nietszeggend. Immers, als je iedereen als gelijke gaat zien met iedereen z’n eigen evenwaardige waarheid; waar legt men dan de grens tussen goed en slecht? Tussen gewenst en verwerpelijk? Wat geeft jou het recht om je met de visie van een ander te bemoeien?

Mijn voortdurende queeste op zoek naar universele waarden, consistentie en overeenkomstigheid tussen mensen en gebeurtenissen levert me interessante gesprekken op en vraagt me om creatief te blijven denken; zuiver om ogenschijnlijke inhoudelijke conflicten op te lossen via een mogelijk diepere waarheid.

Mijn zoektocht naar het ‘hoe iets zit’ maakt het dat ik niet zelden een controlfreak word genoemd. Is dat zuiver omdat ik begrijpen wil? Is het veiligheid creëren? Zoek ik voortdurend antwoorden om uiteindelijk zekerheid en controle te vinden? Bovenal, is mijn zoektocht een uitvloeisel van een eenvoudige psychologische of zelfs biologische behoefte? Is de abstracte diepzinnigheid die ik ‘ervaar’ een illusie? Is dát de diepere werkelijkheid?

Misschien moet ik gewoon die vragen loslaten, misschien betekenen ze gewoon wel helemaal niets. Maar goed, hoe zou ik daarmee iets opschieten?

Laurens
7 september 2008

<< Terug
Laatste Neologismen
Finansyrië
Andersoms
Ondernemingsradio
Empathéïst
Impulsaankoper

Laatste Columns
Wie schrijft, die blijft
Sterke mening over relativeren
Fijne foutjes

Laatste Gedichten
Digitaal socializen
Spreek me gerust aan
Teder
Mits ongedetermineerd, valt alle tekst op deze site onder mijn auteursrecht.